ابطال شرط داوری آرین سازه؛ بررسی اسناد و آخرین وضعیت پرونده خریداران
شرط داوری یکی از بندهایی است که شاید هنگام امضای قرارداد برای بسیاری از خریداران در میان صفحات متعدد قرارداد چندان مهم به نظر نرسد؛ اما زمانی که میان خریدار و مجموعه طرف قرارداد اختلاف ایجاد می‌شود، همین بند می‌تواند به یکی از مهم‌ترین بخش‌های قرارداد تبدیل شود.
در قراردادهای مرتبط با پروژه‌های شرکت آرین سازه، برای حل اختلافات میان طرفین شرط داوری پیش‌بینی شده است. اسنادی که در اختیار جامعه خریداران قرار گرفته نشان می‌دهد این شرط فقط یک بند تشریفاتی روی کاغذ نمانده و در عمل نیز برای رسیدگی به اختلاف با خریداران مورد استناد قرار گرفته است.
در ادامه، با استناد به اظهارنامه داوری، متن قرارداد، دادخواست ابطال شرط داوری و آخرین اطلاعات اعلام‌شده از روند پرونده‌ها، این موضوع را مرحله‌به‌مرحله بررسی می‌کنیم.
در اسناد بررسی‌شده، نام اشخاص حقوقی مشخصی مانند «شرکت تعاونی آرین ستاره همت غرب» و «توسعه ساخت ستاره همت غرب» درج شده است. عبارت «قراردادهای آرین سازه» در عنوان این گزارش برای اشاره به مجموعه پروژه‌ها و قراردادهایی استفاده شده که خریداران آنها را در ارتباط با این مجموعه‌ها پیگیری می‌کنند. برای مشاهده سایر دعاوی و اسناد قضایی مرتبط با این مجموعه می‌توانید گزارش پرونده‌ها و شکایت‌های آرین سازه را نیز مطالعه کنید
شرط داوری آرین سازه در قراردادها چگونه تنظیم شده است؟
در قرارداد ارائه‌شده به دادگاه، بند ۸ قرارداد به موضوع حل اختلاف اختصاص دارد.
بر اساس متن این بند، اختلافات و دعاوی ناشی از قرارداد یا مرتبط با موضوعاتی مانند انعقاد، اعتبار، فسخ، نقض، تفسیر یا اجرای قرارداد باید از مسیر پیش‌بینی‌شده در همان شرط مورد رسیدگی قرار گیرند. در متن شرط همچنین تصریح شده که موافقت‌نامه داوری از قرارداد اصلی مستقل تلقی می‌شود و برای آن وصف لازم‌الاجرا در نظر گرفته شده است.
اما نکته‌ای که باعث شکل‌گیری اعتراض برخی خریداران شده، صرف وجود یک شرط داوری نیست؛ بلکه نحوه پیش‌بینی سازوکار داوری در این قراردادهاست.
بر اساس اسناد ارائه‌شده، در این شرط داوری، اشخاصی برای رسیدگی به اختلافات پیش‌بینی شده‌اند که خریداران نسبت به بی‌طرفی و استقلال آنها اعتراض کرده‌اند. در اظهارنامه داوری ارسال‌شده، نام مسعود عبدی، محدثه شاه‌محمدی و داریوش عبدی به عنوان داوران معرفی شده و از پذیرش داوری و تشکیل جلسه رسیدگی خبر داده شده است.
اعتراض اصلی مطرح‌شده از سوی خریداران این است که در شرایطی که اختلاف میان خریدار و مجموعه طرف قرارداد شکل گرفته، تعیین افرادی مرتبط با مجموعه مقابل به عنوان داور می‌تواند این سؤال را ایجاد کند که آیا داوری از استقلال و بی‌طرفی لازم برخوردار است یا خیر.
اظهارنامه داوری آرین سازه؛ فرآیند داوری چگونه آغاز می‌شود؟
در پرونده‌های مربوط به قراردادهای پروژه‌های آرین سازه، اسناد موجود نشان می‌دهد که سازوکار داوری در عمل فعال شده و برای برخی خریداران، اظهارنامه دعوت به داوری ارسال شده است.
بر اساس اظهارنامه ارسال‌شده، نماینده حقوقی مجموعه طرف قرارداد، با استناد به بند داوری قرارداد، اعلام کرده که درخواست داوری پذیرفته شده و موضوع برای رسیدگی در فرآیند داوری قرار گرفته است. در این اظهارنامه، ضمن اشاره به پذیرش داوری، از خریدار خواسته شده برای شرکت در جلسه رسیدگی حاضر شود.
انفساخ قرارداد و مطالبه خسارت در درخواست داوری
نکته قابل توجه در این پرونده این است که موضوع داوری صرفاً درباره یک اختلاف ساده مالی یا یک مذاکره قراردادی مطرح نشده بود.
در متن اظهارنامه، خواسته‌های مطرح‌شده شامل مواردی از جمله:
- تأیید انفساخ قرارداد
- رسیدگی به اختلافات قراردادی
- مطالبه خسارات قراردادی
- مطالبه هزینه‌های داوری، دادرسی، کارشناسی و حق‌الوکاله
عنوان شده است.
داوری تنها مسیر حقوقی مطرح‌شده در اختلافات با خریداران نبوده است؛ در گزارش شکایت‌ها و اقدامات حقوقی علیه خریداران آرین سازه اسناد مربوط به شکایت‌ها، اخطارها و برخی پرونده‌های دیگر را بررسی کرده‌ایم.
چرا خریداران خواستار ابطال شرط داوری آرین سازه شدند؟
پس از فعال‌شدن سازوکار داوری و ارسال اظهارنامه برای برخی خریداران، بخشی از اعضا تصمیم گرفتند به جای آنکه صرفاً در جلسات داوری از خود دفاع کنند، اصل اعتبار شرط داوری مندرج در قرارداد را در دادگاه به چالش بکشند.
در یکی از اسنادی که در اختیار ما قرار گرفته، دادخواستی با وکالت احمدرضا یزدانی چراتی در تاریخ ۱۸ تیر ۱۴۰۵ ثبت شده است. خواسته اصلی این دادخواست، ابطال بند ۸ قرارداد و ابطال شرط داوری عنوان شده و پرونده برای رسیدگی به شعبه ۲۰۸ دادگاه عمومی حقوقی مجتمع قضایی شهید مفتح تهران ارجاع شده است.
در این دادخواست، خریدار و وکیل او چند ایراد اساسی به سازوکار داوری مطرح کرده‌اند که بررسی آنها برای فهم ریشه اختلاف اهمیت زیادی دارد.
1. ادعای ذی‌نفع بودن و ایراد به استقلال داور
مهم‌ترین استدلال دادخواست این است که شخص تعیین‌شده برای داوری، بنا بر ادعای خواهان، با مجموعه طرف قرارداد دارای ارتباط مدیریتی، سهامداری یا وابستگی بوده و به همین دلیل نمی‌تواند نسبت به نتیجه اختلاف کاملاً بی‌طرف تلقی شود.
در متن دادخواست صراحتاً ادعا شده که داور مورد اعتراض از «مدیران، سهامداران یا وابستگان» شرکت خوانده بوده و در نتیجه اختلاف، ذی‌نفع محسوب می‌شود.
وکیل خریدار استدلال کرده که وقتی شخصی که قرار است میان دو طرف اختلاف تصمیم‌گیری کند، با یکی از طرفین رابطه‌ای داشته باشد که استقلال او را محل تردید قرار دهد، اعتبار خودِ فرآیند داوری نیز قابل اعتراض خواهد بود.
به همین دلیل، از نگاه خریداران معترض، بحث بی‌طرفی داور یک ایراد شکلی یا حاشیه‌ای نیست؛ بلکه مستقیماً با سرنوشت قرارداد و حقوق مالی آنها ارتباط دارد.
2. ادعای نبود رضایت آگاهانه خریدار
استدلال دیگری که در دادخواست مطرح شده، به زمان امضای قرارداد بازمی‌گردد.
بر اساس متن دادخواست، خریدار مدعی شده هنگام امضای قرارداد از ارتباط مورد ادعای داور با مجموعه طرف قرارداد اطلاع نداشته است. بر همین اساس، وکیل خواهان استدلال کرده که رضایت خریدار نسبت به شرط داوری با اطلاع کامل از وضعیت داور شکل نگرفته است.
این ادعا یک سؤال مهم برای سایر خریداران نیز ایجاد می‌کند:
آیا هنگام امضای قرارداد، برای خریدار روشن بوده که در صورت بروز اختلاف، چه اشخاصی قرار است در جایگاه داور قرار بگیرند و این اشخاص چه ارتباطی با مجموعه طرف قرارداد دارند؟
این موضوع می‌تواند یکی از نقاط کلیدی اختلاف در رسیدگی قضایی به اعتبار شرط داوری باشد.
3. مستندات قانونی دادخواست ابطال بند ۸ قرارداد
در دادخواست ارائه‌شده، وکیل خریدار برای اثبات ادعای خود به مجموعه‌ای از مواد قانونی و مستندات حقوقی استناد کرده است.
از جمله در دادخواست به مواد ۴۵۹، ۴۶۶، ۴۶۹، ۴۷۱ و ۴۸۹ قانون آیین دادرسی مدنی، برخی مواد قانون مدنی، نظریه مشورتی شماره ۷/۹۷/۹۱۵ و اصل ۳۴ قانون اساسی اشاره شده است.
نمونه اظهارنامه اعتراض به داوری آرین سازه
یکی از اقداماتی که برخی خریداران پس از دریافت دعوت‌نامه داوری انجام داده‌اند، ارسال اظهارنامه رسمی برای اعلام عدم صلاحیت داور و اعتراض به ادامه فرآیند داوری بوده است.
در نمونه‌ای از این اظهارنامه، خریدار خطاب به شرکت تعاونی توسعه ساخت ستاره همت غرب و اشخاص معرفی‌شده به عنوان داور اعلام کرده است که به دلیل وجود ایراداتی نسبت به شرایط داوری و بی‌طرفی اشخاص معرفی‌شده، موضوع از طریق دادگاه صالح در حال پیگیری است.
در این اظهارنامه، خریدار اعلام کرده که دادخواست ابطال شرط داوری و احراز عدم صلاحیت داور به دادگاه ارائه شده و تا زمان تعیین تکلیف این موضوع، ادامه فرآیند داوری، تشکیل جلسه یا صدور رأی مورد اعتراض او خواهد بود.
نمونه متن اظهارنامه اعتراض به داوری:
«
موضوع: اعلام عدم صلاحیت داور، طرح دعوای ابطال شرط داوری و اخطار نسبت به توقف فرآیند داوری
با سلام،
احتراماً، نظر به اینکه آقای مسعود عبدی، داریوش عبدی و خانم محدثه شاه محمدی به لحاظ ذی‌نفع بودن در موضوع اختلاف و نیز وجود پرونده کیفری مفتوح علیه ایشان که در مرجع قضایی صالح در حال رسیدگی است، فاقد شرایط لازم برای رسیدگی بی‌طرفانه به اختلافات می‌باشند، بدین‌وسیله اعلام می‌گردد که دادخواست ابطال شرط داوری و احراز عدم صلاحیت داور به دادگاه صالح تقدیم شده و در حال رسیدگی است.
لذا تا زمان تعیین تکلیف قطعی پرونده مطروحه در دادگاه، هرگونه اقدام، رسیدگی، دعوت از طرفین، تشکیل جلسه، اظهارنظر یا صدور رأی از سوی داور، مورد اعتراض صریح اینجانب بوده و فاقد وجاهت قانونی است و هیچ‌گونه اثر حقوقی نسبت به اینجانب نخواهد داشت.
همچنین به شرکت تعاونی توسعه ساخت ستاره همت غرب و آقای ****، **** و خانم **** اخطار می‌گردد از هرگونه ادامه فرآیند داوری تا تعیین تکلیف نهایی پرونده خودداری نمایند. بدیهی است در صورت انجام هرگونه اقدام برخلاف مفاد این اظهارنامه، کلیه مسئولیت‌های قانونی، حقوقی و جبران خسارات احتمالی ناشی از آن، متوجه داور و شرکت مذکور خواهد بود و اینجانب حق هرگونه پیگیری قانونی، اعتراض به اقدامات انجام‌شده و مطالبه خسارات وارده را نزد مراجع ذی‌صلاح برای خود محفوظ می‌دارم.
این اظهارنامه به منظور اعلام رسمی اعتراض، حفظ حقوق قانونی و جلوگیری از تضییع حقوق اینجانب ارسال می‌گردد.
.»
اهمیت این اظهارنامه در این است که نشان می‌دهد اعتراض برخی خریداران صرفاً پس از صدور احتمالی رأی داوری مطرح نشده، بلکه پیش از ادامه فرآیند داوری، نسبت به صلاحیت مرجع رسیدگی و اشخاص معرفی‌شده به عنوان داور اعتراض رسمی ثبت شده است.
رأی مثبت دادگاه برای ابطال شرط داوری؛ پرونده‌های خریداران به کجا رسید؟
اعتراض خریداران به شرط داوری قراردادها فقط در حد طرح دادخواست باقی نمانده و بر اساس خبرهای رسیده، در یکی از پرونده‌های ابطال شرط داوری، رأی مثبت به نفع اعضا صادر شده است.
این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اعتراض خریداران صرفاً به نتیجه احتمالی داوری محدود نبوده، بلکه اصل سازوکار داوری و نحوه تعیین داور را مورد چالش قرار داده است.
رأی مثبت شعبه ۲۵۸ دادگاه حقوقی به نفع اعضا
بر اساس خبرهای رسیده به جامعه خریداران، شعبه ۲۵۸ دادگاه حقوقی در یکی از پرونده‌های مربوط به ابطال شرط داوری، رأی مثبت به نفع اعضا صادر کرده است.
با این حال، در زمان تنظیم این گزارش، متن کامل دادنامه شعبه ۲۵۸ در اختیار ما قرار نگرفته است؛ بنابراین درباره جزئیات استدلال دادگاه، محدوده اثر رأی و وضعیت قطعی یا قابل اعتراض بودن آن نمی‌توان اظهارنظر قطعی کرد.
چرا این رأی برای سایر خریداران اهمیت دارد؟
تا پیش از این، شرکت با استناد به شرط داوری قراردادها می‌توانست اختلافات را وارد فرآیند داوری کند؛ فرآیندی که در یکی از اسناد بررسی‌شده شامل درخواست‌هایی مانند تأیید انفساخ قرارداد و مطالبه خسارات قراردادی بوده است.
اکنون خریداران، اصل همین سازوکار را در دادگاه مورد اعتراض قرار داده‌اند. در صورتی که متن دادنامه شعبه ۲۵۸ نشان دهد دادگاه ایرادات مطرح‌شده نسبت به شرط یا داور را پذیرفته است، این رأی می‌تواند به‌عنوان یک مستند حقوقی مهم در پرونده‌های مشابه مورد استفاده قرار گیرد.
خریدار پس از دریافت اظهارنامه داوری چه اقدامی انجام دهد؟
دریافت اظهارنامه داوری را نباید صرفاً یک دعوت عادی به جلسه تلقی کرد. در نمونه‌ای که بررسی کردیم، در متن اظهارنامه صراحتاً آمده است که عدم حضور خریدار یا نماینده قانونی او مانع ادامه رسیدگی نیست و خریدار در صورت عدم حضور باید دفاعیات و مدارک خود را برای داوران ارسال کند.
بنابراین خریدارانی که چنین اظهارنامه‌ای دریافت می‌کنند، بهتر است موضوع را بدون بررسی رها نکنند و از همان ابتدا تمام اسناد مربوط به داوری را حفظ کنند.
مهم‌ترین مواردی که باید بررسی و نگهداری شود عبارت‌اند از:
- متن کامل قرارداد و به‌خصوص بند داوری
- اظهارنامه دعوت به داوری و تاریخ ابلاغ آن
- هرگونه پاسخ یا اظهارنامه اعتراضی ارسال‌شده از سوی خریدار
- صورت‌جلسه احتمالی جلسه داوری
- لوایح، رسیدهای پرداخت و سایر مدارک قراردادی
- هرگونه رأی یا تصمیم صادرشده از سوی داور
- مدارک مربوط به نحوه و تاریخ ابلاغ رأی داوری
آیا بهتر است خریدار در جلسه داوری شرکت کند؟
نمی‌توان برای همه پرونده‌ها یک پاسخ واحد داد. شرکت یا عدم شرکت در جلسه باید با توجه به متن قرارداد، وضعیت پرونده و دفاع خریدار تصمیم‌گیری شود.
اما یک نکته روشن است: نادیده گرفتن اظهارنامه لزوماً باعث متوقف‌شدن داوری نمی‌شود.
اگر خریدار نسبت به صلاحیت داور یا اعتبار شرط داوری اعتراض دارد، بهتر است این اعتراض را به‌صورت مکتوب و قابل اثبات مطرح کند. نمونه اظهارنامه‌ای که در بخش قبل آوردیم، یکی از روش‌هایی است که برخی خریداران برای ثبت رسمی اعتراض خود استفاده کرده‌اند.
جمع‌بندی؛ شرط داوری آرین سازه در چه وضعیتی است؟
اسناد بررسی‌شده نشان می‌دهد شرط داوری در قراردادهای مورد بحث صرفاً یک بند تشریفاتی نبوده و در عمل برای رسیدگی به اختلافاتی مانند انفساخ قرارداد و مطالبه خسارت از خریداران فعال شده است.
در مقابل، بخشی از خریداران به نحوه تعیین داور و بی‌طرفی این سازوکار اعتراض کرده و با طرح دادخواست، خواستار ابطال شرط داوری شده‌اند. بر اساس خبرهای رسیده نیز شعبه ۲۵۸ دادگاه حقوقی در یکی از این پرونده‌ها رأی مثبت به نفع اعضا صادر کرده است.
با این حال، برای ارزیابی دقیق آثار این رأی بر سایر خریداران باید متن کامل دادنامه منتشر و بررسی شود. تا آن زمان، مهم‌ترین نکته برای اعضا این است که هرگونه اظهارنامه، دعوت‌نامه یا رأی داوری را جدی بگیرند و مدارک مربوط به آن را حفظ کنند.
دیدگاه‌ها و پرسش‌ها
در مورخه ۱۴۰۵/۰۷/۰۷ بمنظور شرکت در جلسه بررسی دادخواست ابطال داوری در شعبه ۲۱۹ دادگاه حقوقی مجتمع شهید نفتح شرکت کردم .قاضی محترم -قبل از شروع دادرسی اظهار داشتند که خود ایشان هم بنوعی مالباخته هستند و در یک شرکتی قراردادی به ایشان داده شدا که مشخصات ملک و قرارداد ذکر نشده بوده و فقط دفترچه ثبت اقساط بوده است (مشابه دفترچه آبی در شرکت ستاره همت غرب) و ایشان از نماینده شرکت سوال کرد شرکت شما چه اصراری دارد که داور از مسئولان شرکت و ذینفعان شرکت باشد ؟