تعدیل قیمت در قراردادهای پیشفروش چیست و چگونه محاسبه میشود؟ بررسی قراردادهای آرین سازه و تعاونی آرین ستاره همت غرب
تعدیل قیمت در قراردادهای پیشفروش یکی از موضوعاتی است که معمولاً وقتی پروژه طولانی میشود و هزینههای ساخت افزایش پیدا میکند، به محل اختلاف میان سازنده و خریدار تبدیل میشود. اما سؤال اصلی این است: آیا هر افزایش هزینهای را میتوان به نام «تعدیل» از خریدار مطالبه کرد و این مبلغ دقیقاً باید چگونه محاسبه شود؟
در قانون پیشفروش ساختمان، بها، نحوه پرداخت اقساط و همچنین تعیین تکلیف درباره تغییر قیمت باید در قرارداد مشخص شود؛ با این حال قانون یک فرمول واحد و عمومی برای محاسبه هر نوع تعدیل تعیین نکرده است. بنابراین برای بررسی یک مطالبه تعدیل باید قبل از هر چیز به متن قرارداد، الحاقیهها، روش محاسبه، شاخص مورد استناد و وضعیت اجرای پروژه مراجعه کرد.
این موضوع در قراردادهای مرتبط با آرین سازه و تعاونی آرین ستاره همت غرب اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا در تمام الحاقیههای ارائهشده به خریداران، مبالغی تحت عنوان تعدیل سالهای ۱۳۹۹، ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ مطالبه شده و همزمان به نرخهای تعدیل و علیالحساب بودن هزینه ساخت اشاره شده است.
در این مقاله بررسی میکنیم تعدیل قیمت دقیقاً چیست، چه زمانی میتواند مبنای قراردادی داشته باشد، چگونه باید محاسبه شود، نرخهای رسمی چه نقشی دارند و خریدار پیش از پرداخت یک مبلغ جدید چه اسنادی باید بررسی کند.
تعدیل قیمت در قرارداد پیشفروش چیست؟
تعدیل قیمت در قرارداد پیشفروش یعنی تغییر مبلغ اولیه قرارداد بر اساس سازوکاری که در قرارداد یا توافقهای بعدی میان طرفین پیشبینی شده است؛ موضوعی که معمولاً در پروژههای طولانیمدت و همزمان با افزایش هزینه مصالح، دستمزد و اجرای ساختمان مطرح میشود.
اما باید میان افزایش واقعی هزینه ساخت و مبلغی که از هر خریدار تحت عنوان تعدیل مطالبه میشود تفاوت گذاشت. افزایش هزینهها بهتنهایی مشخص نمیکند هر خریدار دقیقاً چه مبلغی باید بپردازد.
برای ارزیابی تعدیل باید روشن باشد:
- قیمت اولیه قطعی بوده یا علیالحساب؛
- چه هزینههایی مشمول تغییر قیمت هستند؛
- تعدیل مربوط به چه دورهای است؛
- از چه شاخص یا فرمولی استفاده شده؛
- و سهم هر خریدار چگونه محاسبه شده است.
قانون پیشفروش ساختمان درباره تعدیل و تغییر قیمت چه میگوید؟
قانون پیشفروش ساختمان یک فرمول واحد برای محاسبه تعدیل همه پروژهها تعیین نکرده است. در مقابل، ماده ۲ مقرر میکند که در قرارداد پیشفروش باید درباره بها یا عوض قرارداد، تعداد اقساط، نحوه پرداخت و تکلیف تغییر قیمت تعیین تکلیف شود.
بنابراین اگر قرار است قیمت در طول اجرای پروژه تغییر کند، مبنای این تغییر باید از قرارداد، الحاقیه یا توافق معتبر بعدی طرفین قابل استخراج باشد؛ نه اینکه صرف افزایش هزینههای بازار، بهتنهایی یک فرمول مشخص برای مطالبه مبلغ جدید ایجاد کند.
ماده ۱۱ نیز نحوه پرداخت اقساط را اصولاً تابع توافق طرفین میداند. ماده ۱۲ یک حمایت مهم دیگر برای پیشخریدار پیشبینی کرده است: اگر عملیات ساختمانی متناسب با مفاد قرارداد پیشرفت نداشته باشد، پیشخریدار میتواند پرداخت اقساط بهای قرارداد را به تأیید مهندس ناظر درباره تحقق پیشرفت منوط کند.
البته باید میان «اقساط بهای قرارداد» و هر مبلغی که بعداً عنوان «تعدیل» میگیرد تفکیک کرد؛ اعمال این حکم درباره یک تعدیل مشخص، به متن قرارداد، ماهیت مبلغ و الحاقیههای امضاشده بستگی دارد. این موارد در جدول زیر خلاصه شده اند:
| موضوع | معنی |
|---|---|
| اقساط قرارداد | مبالغ و سررسیدهای پذیرفتهشده در قرارداد |
| تعدیل | تغییر مبلغ بر اساس مبنای قراردادی یا توافق بعدی |
| تعرفه نظام مهندسی | هزینه پایه رسمی ساخت؛ نه لزوماً مبلغ تعدیل قرارداد |
| گزارش پیشرفت | سند فنی برای سنجش وضعیت واقعی اجرای پروژه |
بند تعدیل در قراردادهای آرین سازه چه میگوید؟
در نمونهای از قراردادهای قدیمی مرتبط با آرین سازه، بندی با این مضمون دیده میشود:
«کلیه واریزها به حساب تعاونی به طور علیالحساب خواهد بود و هرگونه افزایش قیمت مصالح و دستمزد به عهده سرمایهگذار بوده و تعاونی هیچگونه مسئولیتی در قبال افزایش قیمت نخواهد داشت.»
قیمت علیالحساب چه معنایی دارد؟
این بند از نظر حقوقی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان میدهد قیمت پرداختی از ابتدا علیالحساب تلقی شده و افزایش هزینه مصالح و دستمزد نیز بر عهده سرمایهگذار قرار گرفته است.
اما همین بند یک سؤال اساسی ایجاد میکند: افزایش قیمت دقیقاً چگونه باید محاسبه شود؟
آیا قیمت علیالحساب به سازنده اجازه تعیین یکطرفه مبلغ تعدیل را میدهد؟
خیر. علیالحساب بودن قیمت به این معنا نیست که سازنده یا تعاونی بتواند هر مبلغی را بدون ارائه مبنای محاسبه، تحت عنوان تعدیل مطالبه کند. این عبارت فقط نشان میدهد مبلغ اولیه میتواند نهایی نباشد و در صورت تحقق شرایط قراردادی تغییر کند.
در نمونه قراردادهای قدیمی آرین سازه، افزایش قیمت مصالح و دستمزد بر عهده سرمایهگذار گذاشته شده؛ اما در همان بند، دستکم بهصورت صریح، فرمول تعدیل، شاخص پایه، دوره محاسبه و نحوه تعیین سهم هر خریدار مشخص نشده است. بنابراین میان «پذیرش اصل افزایش هزینه» و «پذیرش هر عددی که بعداً اعلام شود» تفاوت وجود دارد.
در ادامه، آرین سازه و تعاونی آرین ستاره همت غرب برای سالهای ۱۳۹۹، ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱، با استناد به نرخها یا شاخصهای تعدیل اعلامی سازمان برنامه و بودجه مبالغی را محاسبه و از خریداران مطالبه کردهاند و برای این مبالغ نیز با برخی خریداران الحاقیه تعدیل امضا شده است.
از نظر حقوقی، این اقدام را باید در دو مرحله بررسی کرد. اصل مطالبه تعدیل میتواند با توجه به بند علیالحساب و انتقال افزایش هزینهها به سرمایهگذار، مبنای قراردادی داشته باشد؛ اما انتخاب یک شاخص مشخص و تبدیل آن به مبلغ نهایی هر خریدار باید از قرارداد یا توافق بعدی قابل استخراج و قابل راستیآزمایی باشد.
الحاقیه تعدیل تعاونی آرین ستاره همت غرب چه میگوید؟
در الحاقیهای که از قراردادهای مرتبط با تعاونی آرین ستاره همت غرب در اختیار داریم، موضوع تعدیل از حالت کلی قرارداد اولیه خارج شده و به یک مطالبه مالی مشخص تبدیل شده است. عنوان سند نیز صراحتاً به «پرداخت تعدیل سالهای ۱۳۹۹، ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱» اشاره دارد. این مورد یکی از اصلی ترین محل اختلافات خریداران پروژه و شرکت آرین سازه می باشد.

در متن الحاقیه آمده که با توجه به اعلام نرخ تعدیل این سالها از سوی سازمان برنامه و بودجه و با توجه به اینکه هزینه ساخت هر مترمربع طبق قرارداد «علیالحساب» بوده، سرمایهگذار باید علاوه بر اقساط قرارداد، مبلغ دیگری بابت تعدیل پرداخت کند. برای این مبلغ نیز جدول و زمانبندی پرداخت در نظر گرفته شده است.
امضای الحاقیه تعدیل چه اثری برای خریدار دارد؟
امضای الحاقیه تعدیل میتواند از نظر حقوقی بسیار مهم باشد، چون الحاقیه معمولاً بخشی از قرارداد اصلی را اصلاح، تکمیل یا بهروزرسانی میکند و در همان حدود میتواند برای طرفین تعهد جدید ایجاد کند.
در الحاقیهای که از تعاونی آرین ستاره همت غرب بررسی کردیم، علاوه بر تعیین مبالغ تعدیل سالهای ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۱، به برخی آثار عدم پرداخت و تغییر بعضی مفاد قرارداد اصلی نیز اشاره شده است. بنابراین این سند را نباید صرفاً یک برگه اطلاعرسانی یا درخواست پرداخت دانست.
با این حال، امضای الحاقیه لزوماً به این معنا نیست که همه حقوق قبلی خریدار از بین رفته یا هر ادعای بعدی شرکت بدون بررسی پذیرفته شده است. باید دقیق دید الحاقیه چه چیزهایی را تغییر داده و چه چیزهایی را دستنخورده باقی گذاشته است.
اگر خریدار تعدیل را پرداخت نکند چه اتفاقی میافتد؟
عدم پرداخت مبلغی که با عنوان تعدیل مطالبه میشود، لزوماً در همه قراردادها یک نتیجه واحد ندارد. اثر آن به متن قرارداد اصلی، الحاقیه تعدیل، نحوه مطالبه و تعهداتی بستگی دارد که خریدار قبلاً پذیرفته است.
در الحاقیهای که از تعاونی آرین ستاره همت غرب بررسی کردیم، برای عدم پرداخت تعدیل به مفاد قرارداد اصلی ارجاع شده است. بنابراین برای اینکه مشخص شود شرکت در صورت عدم پرداخت چه اختیاراتی دارد، باید هم الحاقیه و هم بند مربوط در قرارداد اولیه کنار هم خوانده شوند.
از سوی دیگر، ماده ۱۶ قانون پیشفروش ساختمان درباره عدم پرداخت اقساط بها یا عوض قراردادی سازوکار مشخصی پیشبینی کرده است: پیشفروشنده باید موضوع را کتبی به دفترخانه تنظیمکننده سند اعلام کند، سپس به پیشخریدار اخطار داده میشود و در صورت ادامه عدم پرداخت، امکان فسخ مطابق شرایط قانونی مطرح میشود.
اما نکته مهم این است که نمیتوان بدون بررسی قرارداد گفت هر مبلغ تعدیل دقیقاً همان «قسط بها» موضوع ماده ۱۶ است. ماهیت مبلغ، نحوه توافق و متن الحاقیه تعیینکننده است.
تعدیل قیمت چگونه باید محاسبه شود؟
برای محاسبه تعدیل، نمیتوان یک فرمول واحد را به همه قراردادهای پیشفروش تعمیم داد. مبنا باید از متن قرارداد، الحاقیه و شاخص یا روشی که طرفین پذیرفتهاند به دست بیاید.
در نمونه فرم محاسبه تعدیل سال ۱۳۹۹ که از قراردادهای مرتبط با آرین سازه به دست ما رسیده، محاسبه صرفاً به اعلام یک مبلغ نهایی محدود نشده است. در این فرم، اطلاعاتی مانند مبلغ قرارداد، پرداختهای انجامشده، مانده مبلغ قرارداد و نرخهای تعدیل مربوط به دورههای مختلف درج شده و مبلغ تعدیل بهصورت مرحلهای محاسبه شده است.

از ساختار این سند به نظر میرسد نرخهای دورهای روی مانده مبلغ قرارداد پس از لحاظ پرداختهای خریدار اعمال شده و نتیجه هر مرحله، مبنای ادامه محاسبه قرار گرفته است. این فرم از این جهت مهم است که بخشی از روش مورد استفاده برای رسیدن به عدد نهایی تعدیل را قابل مشاهده میکند.
اعتراض یک خریدار به نحوه محاسبه تعدیل آرین سازه چه میگوید؟
یکی دیگر از اسنادی که در اختیار ما قرار گرفته، مربوط به اعتراض یک خریدار به قرار صادرشده در پروندهای درباره نحوه مطالبه تعدیل است. در این اعتراض، خریدار نسبت به شیوه محاسبه برخی مبالغ تعدیل و تکرار اعمال نرخها در سالهای مختلف ایراداتی مطرح کرده و خواستار بررسی کارشناسی محاسبات شده است.
از جمله موضوعاتی که در متن این اعتراض مطرح شده، درج مبلغی بهعنوان بدهی باقیمانده با وجود ادعای پرداخت کامل اقساط دفترچه، نحوه اعمال تعدیلهای سالانه، افزایش قابل توجه مبلغ تعدیل در یک سال نسبت به سال قبل و مطالبه تعدیل برای دورهای پس از موعد قراردادی پروژه است.

شاخصها و تعرفههای رسمی چه نقشی در محاسبه تعدیل دارند؟
در محاسبه تعدیل، استناد به شاخصهای سازمان برنامه و بودجه یا تعرفههای رسمی نظام مهندسی میتواند اهمیت داشته باشد؛ اما وجود یک عدد یا نرخ رسمی، بهتنهایی به این معنا نیست که همان عدد مستقیماً بر قرارداد پیشفروش قابل اعمال است.
در الحاقیه تعاونی آرین ستاره همت غرب، برای تعدیل سالهای ۱۳۹۹، ۱۴۰۰ و ۱۴۰۱ به نرخهای اعلامی سازمان برنامه و بودجه استناد شده است. برای ارزیابی این محاسبه باید روشن باشد کدام شاخص، مربوط به چه دورهای، با چه سال پایهای و روی چه مبلغی اعمال شده و چگونه به عدد نهایی هر خریدار رسیده است.
تعدیل چه ارتباطی با میزان پیشرفت پروژه دارد؟
بحث تعدیل را نمیتوان کاملاً جدا از وضعیت واقعی پیشرفت پروژه بررسی کرد؛ بهویژه وقتی از خریدار علاوه بر اقساط اصلی، مبالغ جدیدی برای ادامه ساخت مطالبه میشود.
ماده ۱۲ قانون پیشفروش ساختمان مقرر کرده است که اگر عملیات ساختمانی متناسب با مفاد قرارداد پیشرفت نداشته باشد، پیشخریدار میتواند پرداخت اقساط را به ارائه تأییدیه مهندس ناظر درباره تحقق پیشرفت منوط کند. مهندس ناظر نیز در صورت درخواست هر یک از طرفین باید گزارش پیشرفت ارائه دهد.
با این حال، اگر پروژه متناسب با برنامه قراردادی پیش نرفته باشد و همزمان مبالغ جدیدی از خریدار مطالبه شود، گزارش رسمی پیشرفت اهمیت زیادی پیدا میکند. خریدار باید بتواند بداند در مقابل تعدیل مطالبهشده، چه میزان کار انجام شده و چه برنامهای برای ادامه ساخت وجود دارد.
تعدیل در پروژه پدافند؛ سؤال اصلی خریداران چیست؟
خریداران پروژه پدافند ارتش شرکت آرین سازه باید بتوانند پاسخ یک سؤال ساده را دریافت کنند:
این مبلغ تعدیل چگونه محاسبه شده و در مقابل دریافت آن، پروژه طبق چه برنامهای پیش خواهد رفت؟
در پروژههایی که موعد اولیه آنها سپری شده، بررسی تعدیل بدون توجه به زمانبندی ساخت ناقص است؛ موضوعی که درباره پدافند در مقاله بررسی موعد تحویل پروژه پدافند جداگانه بررسی کردهایم. این نکته زمانی مهمتر میشود که موعدهای قراردادی بسیاری از خریداران سپری شده و پروژه همچنان در حال ساخت است.
این موضوع برای افرادی که قصد خرید امتیاز پروژه را دارند نیز اهمیت دارد؛ زیرا قیمت توافقشده با فروشنده لزوماً تمام هزینهای نیست که باید برای ورود به پروژه در نظر گرفت. سوابق پرداخت، تعدیلهای مطالبهشده، الحاقیهها و تعهدات مالی باقیمانده نیز میتوانند در هزینه واقعی معامله مؤثر باشند. در مقاله هزینهها و شرایط خرید امتیاز پروژه پدافند ارتش این موارد را از زاویه یک خریدار جدید بررسی کردهایم.

دیدگاهها و پرسشها
متاسفانه در این ۴سال اصلا پیشرفتی نبوده گویا از آورده سرمایه گذارها در جای دیگر استفاده گردیده
و سازنده هیچ تعهدی برای به وقت انجام دادن پروژه نداشته حتی یک جلسه گروهی با اعضا نداشتن
با سلام .
برای این مقاله نیازه نکاتی را خدمتتون بگم که تقریبا تمامی خریداران با ان درگیر هستند و حاکی از نیت سواستفاده توسط شرکت بوده .
1. تمامی محاسبات تعدیل ها برای خریداران از 1-3 سال قبل عقد قرارداد محاسبه شده و این را اغلب بعد امضای قرارداد متوجه شده ان هم طی یک الحاقیه که ملزم به امضای ان بودند وگرنه کل قرارداد باطل میشد.
2. افرادیکه دفترچه ابی ان به طلایی تبدیل شد برخلاف انچه گفته شده بود مبلغ هنگفتی که بخاطر این تبدیل از ایشان گرفته شد بابت تعدیل سالهای قبل قرارداد بوده که به دروغ عنوان شد جهت تعیین طبقه و واحد می باشد و امتیاز تبدیل دفترچه ها است تا شما در الویت تحویل قرار گیرید.
3. برای محاسبه تعدیل ها هیچ رفرنس و منبعی عنوان نشد بصورت کتبی و رسمی و صرفا بر اساس محاسبات یکطرفه به خریداران اعلام میشد و ملزم به قبول ان بودند چون معمولا با تهدید بود.
4. در اغلب قراردادها اسمی از تعدیل برده نشده و صرفا کلمه علی الحساب برای قیمت مصالح و دستمزد امده که وقتی پروژه پیشرفتی نداشته و نه مصالحی برای ساخت استفاده شده و نه کارگری به کار گرفته شده تعدیل چه معنایی دارد؟ از طرفی شرکت گفته مصالح خریده خوب دپو کردن مصلاح چه فایده ای به حال خریداران دارد ؟ میتوان کل مصالح دپو شده را یک شبه از انبار خارج و به جای نامعلومی برد.
5. کلمه تعدیل در برخی الحاقیه ها امده که ان هم بدون اطلاع قبلی و با تهدید باطل کردن قرارداد به خریداران جهت امضا تحمیل شد و از ابتدای معرفی پروژه و عقد قرارداد اصلا راجع به ان توضیح داده نشده بود و اغلب خریداران بعد عنوان شدن تعدیل ها دفترچه را تحویل شرکت دادند و صلحنامه امضا کردن با مبلغ ناچیزی که حتی شرکت مبلغ صلحنامه را هم بعد 1-2 سال پرداخت نکرده به افراد ، درحالیکه دفترچه انها را با امتیاز و متراز روز به فرد جدید فروخته است . تازه تعداد کمی از افرادیکه صلحنامه امضا کردند با شکایت توانستند بعد 2 سال مبلغ درج شده در صلحنامه را از شرکت با اجبار قاضی دریافت کنند.
خلاصه کلام، شرکت نامبرده و مدیران آن پی در پی به دنبال گرفتن مبالغ به هر بهانه ای از خریداران هستند تا بتوانند جیب خود را پر کنند و جیب مردم را خالی .
و اما سوال این است از ارگانهای مرتبط از جمله قوه قضاییه ایا اثبات این ادعای شاکیان از طریق پرونده ها و مدارک کار سختی است ؟ ایا این مردم که پای ایران ایستادند حق ندارند طلب کنند که مدارک و ادعاهایشان بدون تعصب و غرض ورزی بررسی شود؟ ایا اجرای عدالت کمترین حق این مردم نیست ؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟
در قرارداد شرکت ستاره همت غرب -اقساط جهت هزینه ساخت منظور شده است -علاوه بر آن افزایش هزینه ساخت بر اساس نرخ ابلاغی سازمان برنامه لحاظ گردیده است-لیکن چگونگی محاسبات اینگونه هزینه ها با عنوان تعدیل مبهم-نامشخص-و حتی از هزینه خرید واحد بیشتر منظور شده است ….چرا خریدار نباید از چگونگی وضعیت قرارداد آگاهی داشته باشد؟آیا این فریب عمدی محسوب نمیشود؟ اگر مسئولین شرکت -قبل از انعقاد قرارداد همه بندهای قرارداد را بصورت شفاف به خریداران توضیح دهند-آیا کسی حاضر هست -با این شرکت قرارداد ببندد؟آیادحق خریداران نمی باشد که از خرید خود آگاهی کامل داشته باشند؟چرا در اکثر شعبات دادگاه های کیفری و حقوقی پرونده های شاکیان شرکت ستاره همت غرب-مفتوخ است و وقت دادگاه ها -صرف رسیدگی لا این شرکت میشود؟آیا وقت آن نرسیده است -در رسانه ها و مطبوعات -شگرد این شرکت برای عموم مردم-توضیح داده شود-تا افراد دیگری -گرفتار نشوند؟